Početna > Izdanja > Broj 103-104 > Giganti - Ivo Andrić

„Nisu svi ljudi tako rđavi kao što to rđav čovek misli.“

Ivo Andrić

Danas, kada s pravom žalimo za lepim pismom i govorom, sa posebnim duhovnim zadovoljstvom čitamo dela nastala iz pera književnika kadrih da nam otvore vrata literarnog sveta i novih vidika. Tamo na horizontu srpske književnosti sjaji besmrtni lik Ive Andrića, čije se pisanje smatra delom svetske kulturne baštine. Često se pitamo, otkud tolika moć darovana piscu koji nizanjem svakodnevnih i nama poznatih reči postigne da osetimo snažnu imaginarnu sliku i ideju osmišljenu u duši i misli samog autora. Niko u istoriji srpske književnosti nije umeo da sa tako malo biranih reči kaže toliko mnogo kao što je to umeo Andrić. Ko je bio Ivo Andrić?

Godine 1892. porodila se Katarina Andrić, rodivši sina Ivana. Roditelji Ive Andrića poreklom su Sarajlije, a Ivo je rođen u bosanskom gradiću Travniku. Otac mu je preminuo kada je imao dve godine, od tuberkuloze, a majka Katarina odvodi ga u Višegrad, gde ga ostavlja na čuvanje muževljevoj sestri Ani i njenom suprugu Ivanu Matkovšiku.

Sa 11 godina vraća se u Sarajevo, završava gimnaziju, a studira u Zagrebu. Zatim školovanje nastavlja u Beču, a potom i na čuvenom Jagelonskom univerzitetu u Krakovu.

Još od gimnazijskih dana bio je pripadnik Mlade Bosne, sanjajući o oslobađanju i ujedinjenju jugoslovenskih naroda. Kada je na Vidovdan 28. juna 1914. maloletni Gavrilo Princip izvršio atentat nad Francom Ferdinandom, Andrić je bio u Krakovu, odakle je odmah pošao u Sarajevo. Međutim, po dolasku u Split, Andrića hapsi austrijska policija, pri čemu tamnuje u mariborskom i šibenskom kazamatu, odakle je proteran u Ovčarevo i Zenicu.

U Zagrebu, gde se lečio od bolesti pluća, Andrić dočekuje amnestiju, ali i objavljivanje svoje knjige poezije u prozi Ex ponto, koju je započeo u mariborskoj samici. Ovo delo štampano je u Zagrebu 1918. godine.

Ivi se nije dopala politička klima u Zagrebu, i on prelazi u Beograd gde radi pri Ministarstvu vera. Uključuje se u književni život prestonice. Zanimljivo je napomenuti da je Ivo bio redovni gost kafea hotela Moskva, s obzirom na to da je čuveni hotel bio mesto osnivanja i okupljanja tajne organizacije Crna ruka.

Godine 1920. Ivo započinje diplomatsku karijeru kao član kraljevskog poslanstva u Vatikanu i Trstu. Ubrzo je unapređen u vicekonzula u Gracu, gde nastavlja studije koje kruniše doktoratom.

Bio je pripadnik bar dve masonske lože. Naime, 1925. godine pristupa loži Preporođaj iz koje je ubrzo izbačen zbog navodne preljube sa Persidom, suprugom masonskog brata Gustava Krkleca.

Zatim postaje član lože Dositej Obradović, posvećen je službi i pisanju. Na predlog Slobodana Jovanovića, 1926. godine Andrić u svojoj 34. godini postaje član Srpske akademije nauka i umetnosti.

Sama biografija Ive Andrića je mistični vez diplomate i književnika, koji je ubrzo postao i urednik Srpskog književnog glasnika. Vrhunac diplomatske karijere bilo je postavljanje Ive Andrića na mesto ambasadora Jugoslavije u Berlinu 1939. godine. Jedan od retkih Srba koji su oči u oči razgovarali sa monstruoznim firerom, o ovom susretu ostavio je interesantnu belešku: „Kada sam se našao pred Hitlerom, gotovo panično sam zaželeo da se ovaj strogo protokolarni čin što pre završi“.

Početkom 1941. godine ambasador Andrić nudi ostavku jer ga u nemaštini političkih ideja i izbora Beograd zaobilazi i direktno komunicira sa Berlinom. Razrešenje je odbijeno i ambasador kao zvanični predstavnik Jugoslavije prisustvuje potpisivanju Trojnog pakta u Beču. Bez uticaja na politiku Kraljevine Jugoslavije u dramatičnim trenucima, Andrić postaje nemi svedok istorijskih događaja.

Dana 6. aprila 1941, u toku nemačkog bombardovanja Beograda, Andrić sa osobljem poslanstva napušta Berlin, odbijajući ponudu nacista da se skloni na neutralnu teritoriju Švajcarske, i vraća se u Beograd.

U jesen je formalno penzionisan, ali odbija državnu penziju i živi kao podstanar u beogradskoj Prizrenskoj ulici. Andrić takođe odbija da potpiše takozvani Apel srpskom narodu kojim se osuđuje otpor okupatoru i ne objavljuje knjige u vreme krvavog rata. Ipak, u samoći Ivo piše i završava tri grandiozna romana: Travnička hronika, Na Drini ćuprija i Gospođica, a dela objavljuje tek po završetku rata 1945. godine. Bio je i književno i društveno aktivan u crvenoj Jugoslaviji. U svojoj 66. godini oženio je kostimografkinju beogradskog Narodnog pozorišta, Milicu Babić, dugogodišnju tajnu ljubavnicu. Bračni par živi u Krunskoj, a kasnije se seli u stan u malenoj ulici kraj Skupštine grada Beograda, koja danas nosi ponosno ime Andrićev venac.

Godine 1961. postaje nobelovac, a u obrazloženju je navedeno da Nobelovu nagradu za književnost dobija za celokupno stvaralaštvo i epsku snagu kojom je oblikovao motive i sudbine iz istorije svoje zemlje. Primajući nagradu, Andrić je održao čuvenu besedu O priči i pričanju.

Iako je pisac i ranije prevođen širom Evrope, kao nobelovac izaziva ogromno interesovanje, pa se Andrićeva dela objavljuju na tridesetak jezika širom planete.

Godine 1968. supruga Milica napušta ovaj svet, a Ivo se lagano povlači iz društvenog života. Sve manje piše. Narušenog zdravlja, sve češće boravi u bolnicama i banjama, a kad može posećuje pravoslavne manastire, o čemu nikada nije dovoljno rečeno.

Stvaralac homerovske snage se u miru i tišini preselio u večnost. Bio je 13. mart 1975. godine kada je Ivo Andrić poslednji put udahnuo svoje široko i otvoreno nebo Beograda, nama ostavljajući blistavu senku i trag, i neizmerno kulturno bogatstvo.

Sahranjen je u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.

Najpoznatija dela Ive Andrića su: Put Alije Đerzeleza, Anikina vremena, Most na Žepi, Na Drini ćuprija, Travnička hronika, Gospođica, Prokleta avlija, Jelena žena koje nema, Omer Paša Latas, Znakovi pored puta


Berza

investicioni fondovi

kursna lista